Уйғур елипбәси
Уйғур елипбәсиниң 32 һәрпини латинчә йезилиши, һәрп вә мисал сөз авази һәмдә е, қ, ғ, ң қатарлиқ тавушларниң тәләппуз йетәкчиси билән үгиниң.
уйғур елипбәсиниң 32 һәрпини мисал сөзләр билән өгиниң вә тәкшүрүң
һәр бир картидики һәрп вә мисал сөз аваз контроллирини ишлитип аңлаң вә мәшиқ қилиң. өзара тәсирлик бәт йүкләнгәндә аваз қоюшни ишлитәләйсиз.
| һәрп | латинчә | мисал сөз | мисал сөзниң тәләппузи | мәниси | тәләппуз әскәртиши |
|---|---|---|---|---|---|
| а | a | алма | alma | алма | кәң созуқ тавуш؛ еғиз кәң ечилиду. |
| ә | e | әтигән | etigen | әтигән | кәң созуқ тавуш؛ е дин кәңрәк ейтилиду. |
| б | b | билим | bilim | билим | |
| п | p | пахта | paxta | пахта | |
| т | t | тоху | toxu | тоху | |
| ч | ch | чай | chay | чай | |
| җ | j | җан | jan | җан | |
| х | x | хәт | xet | хәт | галдин сүркилип чиқидиған тавуш؛ һ дин пәрқлиқ. |
| д | d | достлуқ | dostluq | достлуқ | |
| р | r | радио | radio | радио | |
| з | z | зәйтун | zeytun | зәйтун | |
| ж | zh | журнал | zhurnal | журнал | көпинчә сирттин киргән сөзләрдә учрайду. |
| с | s | су | su | су | |
| ш | sh | шаптул | shaptul | шаптул | |
| ғ | gh | ғаз | ghaz | ғаз | х ниң җараңлиқ җүпи؛ галдин чиқиду، г дин пәрқлиқ. |
| ф | f | филим | filim | филим | |
| қ | q | қуш | qush | қуш | к дин чоңқуррақ، галдин чиқидиған тавуш. |
| к | k | кала | kala | кала | |
| г | g | гүл | gül | гүл | |
| ң | ng | дәң | deng | дәң | бурундин чиқидиған тавуш؛ сөз бешида кәлмәйду. |
| л | l | лимон | limon | лимон | |
| м | m | мевә | méwe | мевә | |
| н | n | нан | nan | нан | |
| һ | h | һава | hawa | һава | |
| о | o | от | ot | от | кәң созуқ тавуш؛ ләв юмилақлиниду. |
| у | u | уссул | ussul | уссул | тар созуқ тавуш؛ ләв юмилақлиниду. |
| ө | ö | өрдәк | ördek | өрдәк | кәң созуқ тавуш؛ е ни ләвни юмилақлап ейтқандәк. |
| ү | ü | үзүм | üzüm | үзүм | тар созуқ тавуш؛ и ни ләвни юмилақлап ейтқандәк. |
| в | w | вәтән | weten | вәтән | инглизчидики w билән v ниң арисидики тавуш. |
| е | é | ейиқ | éyiq | ейиқ | сөз бешида: ئې тар созуқ тавуш؛ ә билән и ниң арисида. |
| и | i | ит | it | ит | сөз бешида: ئى тар созуқ тавуш؛ ләв юмилақланмайду. |
| й | y | яз | yaz | яз |
тәләппуз юлбашчиси
уйғур тили өзгәртилгән әрәб йезиқини қоллинип، алаһидә тавушлар үчүн алаһидә һәрпләрни ишлитиду:
созуқ тавушлар:
- а (a) - "ата" дегәндикидәк
- ә (e) - "әхләт" дегәндикидәк
- о (o) - "от" дегәндикидәк
- у (u) - "ун" дегәндикидәк
алаһидә созуқ тавушлар:
- ө (ö) - немисчидики "ö" ға охшаш
- ү (ü) - немисчидики "ü" ға охшаш
- е (é) - "e" билән "i" арисидики тавуш
- и (i) - "тил" дегәндикидәк
алаһидә үзүк тавушлар:
- ғ (gh) - галдин чиқидиған "g" тавуши
- қ (q) - чоңқур "k" тавуши
- ң (ng) - "меңә" дегәндикидәк
- һ (h) - инглизчидики "h" дин күчлүкрәк
е (é) ниң тәләппузи
е тар созуқ тавуш болуп، ә дин тар، и дин кәң ейтилиду. уйғур латин йезиқида é билән йезилиду.
сөз бешида ئې، сөз оттурисида ې шәклидә йезилиду.
ә، е вә и ни селиштуруң
- ئە · ئەتىگەن · e · etigen — әтигән
- ې · ئېيىق · é · éyiq — ейиқ
- ى · ئىت · i · it — ит
е бар сөзләр
- ئېغىز · éghiz — еғиз
- بېلىق · béliq — белиқ
- كېچە · kéche — кечә
- يېشىل · yéshil — йешил
өгиниш тәклиплири
йезиқ йөнилиши
уйғурчә әрәбчигә охшаш оңдин солға йезилиду. бу солдин оңға йезиқ язидиғанлар үчүн қийин болуши мумкин، әмма мәшиқ қилғансири тәбиийлишиду.
һәрп шәкиллири
нурғун уйғур һәрплири сөздики орниға (баш، оттура، ахир яки айрим) қарап шәкли өзгириду. бу пәрқләрни тонушқа көңүл бөлүң.
мәшиқ истратегийиси
һәрпләрниң асасий шәкиллирини өгиништин башлап، андин аддий сөзләрни оқушни мәшиқ қилиң. һәрп вә мисал сөзләр билән флашкартиларни қоллинип тонушни күчәйтиң.